De gemeentelijke inzameltaak voor huishoudelijke afvalstoffen is verankerd in het hoofdstuk Afvalstoffen van de Wm en bijbehorende uitvoeringsbesluiten. Gemeenten kunnen zelf de inzameling ter hand nemen of de inzameling uitbesteden aan een particulier bedrijf. Kijk voor meer informatie over uitbesteding op deze pagina. 

Of de afvalinzameling nu via een eigen, verzelfstandigde of private inzameldienst plaatsvindt, de gemeente blijft te allen tijde verantwoordelijk voor de wijze waarop de wettelijke zorgplicht wordt uitgevoerd. Om effectief uitvoering te kunnen geven aan het gemeentelijk afvalbeheer en adequaat te kunnen reageren wanneer de gemeente aangesproken wordt door haar burgers, is het van belang dat de gemeente in alle gevallen de regie over de inzameling houdt.

Lees hier verder over in de gemeente als beheerder.

Gemeenten hebben de zorg voor een doelmatige verwijdering van huishoudelijke afvalstoffen en het afval uit de eigen bedrijfsvoering. In de praktijk nemen gemeenten vaak tevens de zorg voor het kantoor-, winkel- en dienstenafval op zich. Het inzamelen van bedrijfsafval is voor overheden een marktactiviteit. Het is niet verboden, maar wel aan regels gebonden. 

Gemeenten hebben de plicht om wekelijks het huishoudelijk afval en het (gescheiden aangeboden) gft-afval bij elk perceel in te zamelen. Gemeenten kunnen, in het belang van een doelmatige verwijdering, bij verordening afwijken van de inzamelplicht per perceel en/of de wekelijkse inzamelfrequentie. 

Op grond van de Wm hebben gemeenten - binnen de bij ministeriële regeling gestelde randvoorwaarden - de ruimte om 'nabij de percelen' in te zamelen, in plaats van 'bij elk perceel'. De ministeriële regeling is in november 1998 in werking getreden (zie VNG-publicatie Handreiking inzamelen bij/nabij elk perceel, VNG uitgeverij, 1999, milieureeks nr. 10). 

Voor het afwijken van de wekelijkse inzamelplicht geldt een inspraakverplichting. Voor grof huishoudelijk afval geldt een plicht tot inzameling bij elk perceel (zonder minimale frequentie) en de plicht om een brengvoorziening beschikbaar te stellen. De Wm biedt de gemeenten de ruimte om brengvoorzieningen (milieustraten of -stations) op te zetten in samenwerking met andere gemeenten. 

Gemeenten zijn vrij in het kiezen van inzamelmethoden. De keuze voor een inzamelmethode wordt enerzijds bepaald door technische variabelen als bebouwingsdichtheid en bebouwingstype, en anderzijds door bestuurlijke variabelen als het gewenste serviceniveau voor de burger, de kosten en het rendement van de inzamelsystematiek (scheidingspercentage). 

Gemeenten vervullen hun inzameltaak door een combinatie van haal- en brengsystemen. In een aantal gemeenten zijn milieuparken ingericht. Met het oog op de inpassing van de afvalinzameling in de openbare ruimte en in woningen moet in bestemmingsplannen voor uitbreidingsgebieden, en bij nieuwbouw en renovatie van woningen ruimte worden gereserveerd voor inzamelvoorzieningen.

Momenteel vindt in tal van gemeenten vernieuwing plaats waarbij brengsystemen ondergronds worden gebracht. (Zie hier meer informatie). Relevant hierbij is dat boven- of ondergrondse containers voor het inzamelen van huishoudelijke afvalstoffen of bedrijfsafvalstoffen met een (gezamenlijke) capaciteit van maximaal 35 m³ niet langer Wm-vergunningplichtig zijn (zie ook hier). 

Op basis van de Wm is de gescheiden inzameling van gft-afval verplicht. Via de provinciale milieuverordening (PMV) is deze verplichting ook geïntroduceerd voor een aantal droge componenten zoals papier en karton, glas, textiel, klein chemisch afval, elektr(on)ische apparaten, asbesthoudend afval. De betreffende PMV-bepaling blijft van kracht totdat deze is opgenomen in een Algemene Maatregel van Bestuur. Voor de afvalcomponenten die behoren tot verpakkingsafval geldt producentenverantwoordelijkheid. 

Gemeenten hebben op grond van de Wm een wettelijke zorgplicht voor de wekelijkse gescheiden inzameling van gft-afval uit huishoudens. Zij hebben keuzevrijheid in de wijze waarop zij dit organiseren, bijvoorbeeld via verzamelcontainers of individuele systemen (minibak of duobak). Ook hebben gemeenten de mogelijkheid om in het belang van een doelmatige verwijdering van huishoudelijke afvalstoffen een deel van hun grondgebied uit te zonderen van gescheiden inzameling van gft-afval en de regelmaat van inzameling van gft-afval anders te regelen. De Wm wordt aangepast om gemeenten meer mogelijkheden te geven om de gft-inzameling aan te passen aan de lokale situatie en wensen. 

Uitgebreide en actuele informatie over de inzameling van gft-afval is te vinden op deze pagina. 

Bioplastics zijn afbreekbare folies gemaakt van bijvoorbeeld zetmeel. Het gaat met name om verpakkingen van groenten en fruit en gft-binnenzakken. Producenten willen dat consumenten deze verpakkingen mee mogen geven met het gft-afval. De betreffende verpakkingen zijn voorzien van het kiemplantlogo, om ze te onderscheiden van gewone kunststofverpakkingen. De bioplastic verpakkingen zijn in de loop van 2004 op de markt gebracht. Elke gemeente moet, in overleg met de eigen composteerder, zelf een beslissing nemen of bioplastic verpakkingen mee mogen worden gegeven met het gft-afval of met het restafval mee moeten. Dit is een gevolg van het ontbreken van overeenstemming tussen gemeenten en composteerders over de vraag wie de kosten draagt van de verwerking van eventuele vervuiling van het gft-afval door de insleep van gewone verpakkingen samen met bioplastic verpakkingen. Gemeenten worden op de hoogte gehouden van ontwikkelingen en evaluaties via de VNG. Meer informatie is hier te vinden.

Producentenverantwoordelijkheid houdt in dat producenten of importeurs (mede) verantwoordelijk zijn voor het beheer van producten die door hen op de markt zijn of worden gebracht, en die in het afvalstadium zijn geraakt of komen. Deze verantwoordelijkheid kan worden gespreid tot een ketenverantwoordelijkheid, waarin ook andere schakels verantwoordelijkheden krijgen. Producentenverantwoordelijkheid is al voor diverse producten ingevuld. Dit is gebeurd op vrijwillige basis, op basis van wettelijke maatregelen en op basis van een combinatie daarvan.

Financiering van producentenverantwoordelijkheid vindt veelal plaats door het instellen van een door producenten of importeurs aan een gemeenschappelijk fonds af te dragen afvalbeheersbijdrage voor elk nieuw op de markt gezet product. Deze afvalbeheersbijdrage kan worden verdisconteerd in de prijs van het product. 

Meer informatie over afvalstromen is te vinden op deze website. 

Hier is informatie te vinden over:

• Asbesthoudend afval
• Batterijen
• Electr(on)ische apparatuur 
• Gft-afval
• Glas
• Hout
• Klein chemisch afval
• Luiers en incontinentiemateriaal 
• Oud papier en karton
• Textiel
• Verpakkingen