Energiebesparing en Duurzame Energie concepten
Trias EnergeticaTrias Energetica, basis voor duurzaamheid
Naar een Duurzame Energievoorziening Trias Energetica Trias Energetica is een begrip waarmee de volgorde van drie stappen naar een zo duurzaam mogelijke energievoorziening wordt aangeduid: - Beperk de vraag naar energie door toepassen van vraagbeperkende maatregelen;
- Gebruik zoveel mogelijk duurzameenergiebronnen om de energie die nog nodig is op te wekken;
- Zet efficiënte technieken in om het resterende energieverbruik op te wekken.
Deze website Duurzame Energie van SenterNovem gaat met name over stap 2 van de Trias Energetica. Omdat vraagbeperking en energiesparing de basis is voor toepassing van duurzame energiebronnen verwijzen we u hier ook naar de SenterNovem site van KOMPAS. In deze site zijn waar nodig ook energiebesparingsaspecten opgenomen, maar veelal ook middels verwijzingen naar andere onderdelen van de SenterNovem site.
Energiezuinige conceptenDeze facstheet gaat over de volgende energiezuinige concepten: - Nieuwbouwwoningen met EPC <= 0,8
- Zonnewoningen
- 0-energiewoningen (energienul, CO2 neutrale woningen)
- Passieve woningen
- Autarke woningen
Het basisprincipe voor energiezuinig ontwerpen is het volgen van de Trias Energetica:
1) Beperk de vraag naar energie door toepassen van vraagbeperkende maatregelen
2) Gebruik zoveel mogelijk duurzameenergiebronnen om de energie die nog nodig is op te wekken
3) Zet efficiente technieken in om het resterende energieverbruik op te wekken. Nieuwbouwwoningen met een EPC <= 0,8 - In het Bouwbesluit is sinds 1 januari 2000 voor nieuwbouw woningen een maximaal toelaatbare EPC van 1,0 opgenomen. Per 1 januari 2006 geldt een maximale EPC van 0,8 voor nieuwbouwwoningen. Vooruitlopend op een eventuele wettelijke verlaging of vanuit energiebeleidsdoelstellingen wordt de EPC vaak als basis gebruikt om energieambities aan te geven.
- Een indicatie van de EPC-invloed en de kosten van maatregelen en technieken is eenvoudig te berekenen met de rekensheet 'EPC en kosten'. Achtergronden en recente informatieover EPN vindt u op de SenterNovem EPN website en de NEN website.
Zonnewoningen - Sinds 1995 verbindt het Wereld Natuur Fonds zijn naam aan nieuwbouwprojecten met zeer duurzame woningen.
- Deze aanpak heeft succes. De eerste vijf voorbeeldprojecten met de grote landelijke ontwikkelaars hebben inmiddels navolging gevonden in meer dan 15 vervolgprojecten.
- In 2000 heeft SenterNovem in het kader van de subsidieregeling Zonnewoningen projecten ondersteund waarbij het gebruik van zonne-energie een belangrijke rol speelt.
- SenterNovem en het Wereld Natuur Fonds hebben in 2001 een vervolgstap gezet door de ontwikkeling van een onafhankelijk Keurmerk Zonnewoning.
- Het Zonnewoningen keurmerk wordt op basis van duidelijke voorschriften toegekend door een erkende instantie, SKW Certificatie.
- De Zonnewoning kan met bewezen, betrouwbare en betaalbare maatregelen marktconform gerealiseerd worden.
- Met het keurmerk Zonnewoning heeft de woning een aantoonbare meerwaarde.
- Op de SenterNovem Epn website staan voorbeelden van energieconcepten met een epc 0,8 en lager.
Programma van eisen Zonnewoning De basis voor het keurmerk Zonnewoning is het onderstaand programma van eisen. Dit programma van eisen en de toetsing is uitgewerkt tot een gedetailleerde beoordelingsrichtlijn (BRL). - De woning is goed geïsoleerd en de EPC is maximaal gelijk aan 0,68.
- Toepassing van minimaal twee van de vier volgende vormen van duurzame energie: zonneboiler, netgekoppelde PV, passieve zonne-energie of een warmtepomp.
- Toepassing van een selectie maatregelen uit het Nationaal Pakket Duurzaam Bouwen.
- Voldoende bouwkundige maatregelen om oververhitting in de zomerperiode te voorkomen.
- Optimaal gebruik van daglicht.
- Gebruik van FSC-gecertificeerd hout.
- Opstellen van een bewonersinstructie.
Passieve woningen - De Passieve Woning is ontwikkeld door Wolfgang Feist in Darmstadt (Duitsland). In Duitsland zijn ook reeds vele Passieve Woningen gebouwd.
- Door de directe instraling van de zon wordt de woning zo goed als volledig verwarmd. De zeer goede isolatie houdt de warmte vast.
- De resterende warmtebehoefte is zeer gering en wordt met locale verwarming ingevuld.
- De kostenbesparingen van de vermeden verwarmingsinstallatie kunnen daarmee ingezet worden in investeringen in het woningontwerp en vraagreducerende maatregelen.
- In Nederland is in Dalem bij Gorinchem de eerste passieve woning gerealiseerd. Verder worden momenteel projecten van meerdere woningen volgens het passieve-woningconcept gerealiseerd in onder meer Groenlo, Roosendaal en Almere.
0-energiewoningen - Een 0-energie, energiebalans, CO2-balans of energieneutrale woning is een woning die op jaarbasis de energiebehoefte volledig duurzaam opwekt. Wanneer de duurzame energieproductie hoger ligt dan het verbruik, wordt elektriciteit teruggeleverd aan het net. In het andere geval worden energie betrokken uit het net.
- PV panelen zijn de techniek om in de woonomgeving elektriciteit op te wekken. In de toekomst zouden ook kleinschalige windturbines hierin kunnen bijdragen.
- Er zijn in Nederland op meerdere plaatsen 0-energiewoningen gerealiseerd, zoals de Energiebalanswoning in Amersfoort of de CO2-balanswoningen in Leeuwarden. Meestal betreft het kleinschalige projecten van 1 of enkele woningen. Het is momenteel nog niet haalbaar om alle nieuwbouw als een 0-energiewoning uit te voeren. Gezien de lange levensduur van woningen is het wel van groot belang om nu reeds te anticiperen op een verdere verduurzaming in de toekomst, door bijvoorbeeld door de plaatsing van een groot PV systeem mogelijk te maken en een LTV systeem op te nemen.
- Wel zijn een aantal 0-energiewijken in ontwikkeling (EPL=10). Windturbines of biomassa leveren het hoge aandeel duurzame energie op wijkniveau. De SenterNovem EPL monitor op de website voor gemeenten toont woonwijken met een hoge EPL.
- SenterNovem heeft een evaluatie van 0-energiewoningen laten uitvoeren.
Autarke woningen - Autarkie is een verregaande vorm van energieneutraliteit waarbij woningen niet op het net zijn aangesloten.
- De autarke woning moet zelf continue voldoende duurzame energie leveren om in de energievraag te voldoen. Het duurzame energiesysteem moet dus op de meest ongunstige situatie gedimensioneerd worden, of moet een vorm van energieopslag hebben.
- De website www.autarkis.nl bundelt Nederlandse initiatieven.
Meer informatie
Energiebesparende maatregelen, bouwkundige maatregelen
Een hogere thermische isolatiewaarde van gesloten bouwdelen vermindert de energievraag en het energieverbruik van een woning (Rc ≥ 3,0 m² K/W).
Geïsoleerde buitendeuren horen bij een goed isolatiepakket. Een standaard gesloten deur behaalt een warmtedoorgangscoëfficiënt (U-waarde) van 4,2 W/m²K. Door schuimvulling zijn U-waarden onder de 2,0 W/m²K mogelijk. Een beter isolerende glassoort heeft een groot effect op de EPC. Dit komt omdat normaal dubbelglas in de woningen vaak een 'zwakke energieschakel' is. Veel woningen worden momenteel al voorzien van HR++ beglazing in geïsoleerde kozijnprofielen.
Meer informatie
Energiebesparende maatregelen, ontwerpmaatregelen
Het woningontwerp is van invloed op de energiezuinigheid. Vaak heeft de stedenbouwkundige hier al een belangrijke invloed op. Ontwerpmaatregelen zijn opgenomen in het Nationale Pakketten Duurzaam Bouwen Woningbouw en Stedebouw.
Compactheid - Als maat voor de compactheid van een woning wordt de verhouding tussen het oppervlak van de schil en het gebruiksoppervlak aangehouden (Averlies/Ag). Hoe lager dit verhoudingsgetal is, hoe lager het energiegebruik.
Zonering - Door te zoneren is een aanzienlijke hoeveelheid energie te besparen. Zonering houdt in dat koude vertrekken zoveel mogelijk bij elkaar worden gegroepeerd en aan de andere kant worden vertrekken die moeten worden verwarmd bij elkaar gegroepeerd.
Zongerichtheid - Verblijfruimten (woonkamer, slaapkamers) liggen uit energetische overwegingen bij voorkeur aan de zonzijde van de woning, en utilitaire ruimten (keuken, badkamer en toilet) en verkeersruimten aan de andere zijde.
Compartimentering - Compartimentering houdt in dat koude vertrekken worden afgescheiden van verwarmde vertrekken, bijvoorbeeld een trap vanuit een hal als verbinding tussen een warme woonkamer en koudere slaapverdieping.
Leidinglengtes Kortere leidinglengtesvoor warm tapwater leiden tot energie- en waterbesparing. Warm water dat na het sluiten van de kraan in een lange leiding tussen de ketel en het tappunt blijft staan koelt af. Bovendien wordt het water bij een volgende tapping slecht benut omdat het te koud is geworden.
Meer informatie
Energiebesparende maatregelen, installatie-technische maatregelenVentilatie - Ventileren is het verversen van binnenlucht met buitenlucht. Te onderscheiden zijn:
- Bewust ventileren via de daarvoor bestemde gevelopeningen of het ventilatiesysteem.
- Onbewust ventileren via naden en kieren, ook wel genoemd infiltratie.
- Het Bouwbesluit stelt eisen aan de minimale luchtdichtheid (onbewust ventileren) als voor de minimale ventilatie (bewust ventileren, uit het oogpunt van gezondheid).
- Ook aan de doorspuibaarheid via ramen en deuren worden eisen gesteld in verband met het snel kunnen afvoeren van verontreinigde of verwarmde binnenlucht.
Ventilatiesystemen Criteria voor de keuze van het ventilatiesysteem staan nader beschreven onder het hoofdstuk maatregelen op de SenterNovem website Nieuwbouw en Epc en op de websites van de Stichting Natuvent en de Stichting HR ventilatie. Hieronder wordt kort ingegaan op de meest voorkomende ventilatiesystemen: - Natuurlijke toevoer en mechanische afvoer.
- Natuurlijke toevoer van ventilatielucht vindt plaats via ventilatieroosters. Afvoer van de ventilatielucht geschiedt via een ventilator met een kanalenstelsel vanuit ten minste keuken, badkamer en toilet.
- Moderne ventilatoren worden in gelijkstroomuitvoering geleverd.
- Drie ventilatiestanden zijn gebruikelijk: hoog, midden en laag; de laagste wordt vaak aangeduid met spaarstand of nachtstand.
- Winddrukgeregeld toevoerroosters zorgen ervoor dat bij een hoge winddruk niet teveel koude toevoerlucht de woning binnentreedt. De meerprijs voor deze roosters is gering.
- Bij vraaggestuurde roosters wordt de toevoer door middel van een controle unit aangepast aan de ventilatiebehoefte. De kosten van dit systeem komen overeen met een gebalanceerd ventilatiesysteem met warmteterugwinning.
- Gebalanceerd ventilatiesysteem met warmteterugwinning.
- Bij gebalanceerde ventilatie met warmteterugwinning (WTW) wordt de warmte uit afvoerlucht gebruikt als voorverwarming van de koude verse ventilatielucht. De afvoerlucht zelf wordt naar buiten afgevoerd, alleen de warmte uit die lucht wordt teruggewonnen. Er kunnen rendementen tot 95% worden behaald.
- Een gebalanceerd ventilatiesysteem bestaat uit een ventilatie-eenheid, voorzien van 2 ventilatoren, een warmteterugwinunit en twee kanalenstelsels.
- Toevoer van de buitenlucht geschiedt met een ventilator via een kanalenstelsel naar de slaapkamers en de woonkamer. Het afzuigen geschiedt via een tweede ventilator met een kanalenstelsel vanuit ten minste keuken, badkamer en toilet.
- Gebalanceerde ventilatie met warmteterugwinning is toepasbaar met elke vorm van ruimteverwarming.
- Een goede luchtdichtheid is een voorwaarde voor een goed functionerend gebalanceerd ventilatiesysteem.
De toestellen kunnen geleverd worden met naverwarmers, gekoppeld aan het cv-systeem. Daarmee ontstaat een integraal luchtverwamings- en ventilatiesysteem van ventilatie en lage temperatuur verwarming.
Meer informatie
Energie besparende maatregelen, energie-efficiënte apparatuur en gedragEisen aan energievraag van woningen De energieprestatienormering stelt eisen aan de ruimteverwarmingsvraag, de warm tapwatervraag en een deel van het elektriciteitsverbruik van nieuwbouw woningen. Ondanks de toepassing van steeds energiezuiniger apparatuur, neemt het elektriciteitsgebruik per huishouden toe. Keuze van de juiste apparatuur kan het elektriciteitsverbruik aanzienlijk verlagen. Bouwpartijen kunnen invloed uitoefenen op de plaatsing van huishoudelijke apparatuur, bijvoorbeeld door aansluitpunten voor efficiënte apparatuur aan te beiden.
Aanwezigheid apparatuur - Neem in het ontwerp van de woning een ruimte om de was te drogen dan wel een speciale droogkast op. Er zal dan minder behoefte zijn om een wasdroger te plaatsen.
Energiedrager apparatuur Vooral elektrisch verwarmen met (vaat)wasmachines en wasdrogers is inefficiënt. Efficiëntere alternatieven zijn: - Gasgestookt witgoed. Een elektrische wasdroger verbruikt circa 3,7kWh per cyclus. Een gaswasdroger verbruikt per beurt 0,25kWh en 0,40m³ gas, een CO2 reductie van 50%. Dat betekent dat een gasaansluitpunt moet worden opgenomen in de wasruimte, met een condensafvoer.
- Hot-fill apparatuur. Het warme water van een wasmachine of vaatwasmachine wordt via het warm tapwatersysteem (met mogelijk een zonneboiler) verwarmd. Bij korte leidinglengtes worden besparingen van 30% gerealiseerd.
Energie-efficiënte apparatuur - Warm waterbesparende voorzieningen, zoals een waterbesparende douchekop, thermostatische mengkranen en doorstroombegrenzers besparen naast warm water ook op het energiegebruik voor het opwarmen van dit water. De publicatie 'Warmwaterbesparing' gaat dieper in op water en energiebesparende mogelijkheden.
- Bij opties om op het elektriciteitsverbruik te besparen valt te denken aan de aanschaf van A-label witgoed, audio-videoapparatuur zonder stand-by verbruik en spaarlampen. Zo wordt bijvoorbeeld bij een videorecorder 92% van het totale energiegebruik verbruikt in de stand-by stand. Op de markt bestaan videorecorders waarbij dit verbruik 80% wordt gereduceerd tot circa 2,5W.
- De energielabel website en MilieuCentraal geven meer informatie over energiezuinige apparatuur met de subsidiemogelijkheden.
Energiezuinig gedrag - Door energiebewust gedrag zijn grote besparingen te behalen. Het gaat er daarbij om de apparatuur volledig te benutten en niet onnodig te gebruiken of aan te laten staan.
- Een monitoringsysteem kan de bewoner grip geven op het energiegebruik. Energiebedrijven bieden de consument op hun websites de mogelijkheid om energiegebruikscijfers in te vullen en te vergelijken. Veel huis-aan-huis bladen drukken wekelijks streefverbruikscijfers af.
- Op de websites van MilieuCentraal en van energiebedrijven staan energiebesparingstips vermeld.
Meer informatie
Wijzigingsdatum | 08-01-2009
|
|
Print
Stuur door
Bookmark