Het gaat om de lange termijn …
"Kiezen voor duurzaamheid vergt lange termijn denken" zo stelt het Kabinet in het vierde Nationaal Milieubeleidsplan (pag. 60). Het NMP4 is het eerste NMP waarin dertig jaar vooruit wordt gekeken bij de analyse van een aantal hardnekkige milieuproblemen waarvoor het milieubeleid tot dusver nog onvoldoende een oplossing heeft gevonden. Het NMP4 spreekt in dit verband van systeemfouten in de huidige maatschappelijke ordening die barrières vormen voor duurzame oplossingen. Met integraal lange termijn beleid gericht op ‘systeeminnovaties naar duurzaamheid’ wil het NMP4 deze barrières overwinnen.
Systeeminnovaties zijn altijd gericht op de lange termijn. Het gaat bij systeeminnovatie om een integrale vernieuwing van bestaande producten, processen, gebieden of structuren. Zo’n vernieuwing komt tot stand door een aantal (samenhangende) veranderingen in de technologie, de institutionele structuur, gedrag en cultuur, de ruimtelijke inrichting en andere elementen van de bestaande maatschappelijke ordening. Er is veel tijd nodig om deze veranderingen daadwerkelijk te realiseren, zeker 10 tot 40 jaar.
Systeeminnovatie is een bijzondere vorm van innovatie. Het merendeel van de innovaties die we kennen is lang niet zo ingrijpend. Die hebben namelijk meestal tot doel bestaande produkten, processen of structuren te optimaliseren zonder wezenlijke veranderingen aan te brengen. De tijdshorizon is hierbij zelden langer dan 5 jaar. Ook zijn er innovaties waarbij het ontwerp van bestaande produkten, processen of structuren gedeeltelijk wordt veranderd. Het systeem blijft dan in grote lijnen ongewijzigd, maar bepaalde kenmerken worden aangepast. Ten opzichte van optimalisatie en herontwerp kent systeeminnovatie een aanzienlijk groter aantal vrijheidsgraden, kan het tot veel verdergaande verbeteringen leiden, maar vergt het dus ook veel meer tijd.
… maar meer nog om de korte termijn
Elke verandering begint in het heden. Dat geldt ook voor systeeminnovaties. Om die te realiseren is het nodig lange termijn ‘denken’ om te zetten in korte termijn ‘doen’. Op zichzelf klink dat logisch, maar hoe vaak wordt niet korte termijn ‘doen’ uitsluitend gestuurd door korte termijn ‘denken’. De waarde van het concept systeeminnovatie is hierbij dat lange termijn toekomstbeelden worden vertaald naar beslissingen in het nu, zodat bij de keuze van opties niet alleen het korte termijn resultaat telt, maar ook de resultaten op de lange termijn.
De waarde van systeeminnovatie is dat het samenhang brengt tussen de korte en de lange termijn. Dit heeft als resultaat:
- dat de huidige problemen niet naar de toekomst worden afgewenteld;
- dat de kans op ‘kortzichtige’ oplossingen, die op termijn nieuwe problemen veroorzaken, kleiner wordt;
- dat huidige investeringen ook op termijn hun waarde opbrengen;
- dat oplossingen worden gekozen die nu haalbaar zijn, en die de verdergaande maatregelen die op termijn nodig zijn, niet belemmeren.
Systeeminnovatie vereist dus een bijzondere vaardigheid: het kunnen vertalen van lange termijn toekomstbeelden naar beslissingen in het nu. Hierin moeten wij ons moeten bekwamen.
Wie zit daar nu op te wachten ?
De vraag naar lange termijn oplossingen is sterk afhankelijk van cultuur en conjunctuur. In een crisis of bij geldgebrek domineert de korte termijn. Eerst overleven, dan zien we wel verder. En in onze rijke westerse samenleving zijn er permanent signalen die wijzen op een crisis of op geldgebrek. Ook in onze samenleving is met lange termijn oplossingen weinig te verdienen.
Juist in een marktgerichte organisatie is het dan ook van belang om systeeminnovatie niet te beperken tot de lange termijn alleen. Wij zijn geen verkooppunt van toekomstbeelden. Toekomstbeelden zijn nodig, maar vooral als hulpmiddel om zicht te krijgen op lange termijn gerichte innovatietrajecten. Een hulpmiddel om te komen tot betere beslissingen. Tot oplossingen waarmee overheden op korte termijn acceptabele resultaten kunnen bereiken en bovendien kunnen voorkomen dat op de langere termijn afwenteling (van problemen) en kapitaalvernietiging (van investeringen) optreedt. Tot business opportunities voor bedrijven die hun maatschappelijke ‘licence to produce’ veilig willen stellen en bovendien anticiperen op nieuwe kansen in de markt van morgen. Daarin ligt de marktwaarde van systeeminnovaties.
Print
Stuur door
Bookmark